Đi đâu cũng mang theo sách

một cuốn sách không phải lúc nào cũng để đọc. trên những chuyến đi có khi tôi mang theo sách chỉ để thấy yên tâm: một thứ gì đó mơ hồ nhưng rất quan trọng tôi còn phải nghĩ; hồn của một thứ gì đó vẫn từ lâu chờ tôi biết về sự hiện diện cùng sự mong manh của nó; nỗi buồn mà một người hay một dân tộc nào đó còn phải đi qua… tất cả đang nằm trong quyển sách này. tôi chỉ cần mở nó ra.

tôi mang theo sách và biết rằng nếu tôi đọc và lặn lội một chút, cuộc đời dù trôi bên ngoài, nó cũng trôi bên trong tôi… chúng ta vừa gây ra mọi khổ luỵ trên đời này, vừa gánh chịu chúng với bao nhiêu ngơ ngác, như thể chúng ta không hề là tác nhân.

chúng ta cũng vừa là chứng nhân, nếu chúng ta có một cuốn sách.

nếu chúng ta mở nó ra. nhưng thường thì không.

Thăm chùa

Bạn ấy đưa chúng tôi đi thăm một ngôi chùa miền núi. Đúng ra chúng tôi chỉ định đi vào rừng, rồi đường đi dẫn vào những làng xóm, vài cái quán nhỏ, đi qua những cánh đồng trồng ngô và các vườn cà phê, đôi ba cây cầu, rồi cuối ngày, khi đến ven một thị xã trong thung lũng, chúng tôi dường như tình cờ tìm thấy ngôi chùa. Chúng tôi đã không mong đợi gì cả, không biết đó là chùa của ai xây, xây như thế nào, để làm gì.

Như những ngôi chùa thời xưa, có lẽ ban đầu nó nhỏ thôi, rồi sư cho xây thêm đàng này một chút đàng kia một chút, đời sư sau lại đốn cây rừng nới thêm vườn. Sân sau đúc xi măng dầy, bằng phẳng, chừa ra các lỗ tròn cách đều nhau, cây rừng mọc lên từ những lỗ tròn đó, mỗi thân cây đều được quét vôi trắng. Cành lá phía trên xao xác buồn buồn. Tôi không hiểu người ta làm nên một khu vườn như vậy làm gì ở ven rừng, vì rừng chẳng hề thiếu những cây cũng hơi còi cọc như vậy.

Đi thêm một chút lên phía trên có tượng Phật dựa lưng vào một ngọn đồi bé con, cây cỏ lưa thưa. Người ta sơn áo cà sa của Phật màu lục nhạt, có lẽ để bắt chước một tượng Phật bằng cẩm thạch, màu này hợp với màu lá cây rừng hơn màu vàng. Nhưng cẩm thạch là màu không pha được. Bây giờ áo Phật có màu xanh lá cây trộn với màu trắng của sơn công nghiệp, vừa đục vừa bóng ở bề mặt. Trông tượng như để nhầm chỗ, bơ vơ vì quá lớn, Phật giống một người khổng lồ đang nhớ nhà và đang cố ngồi thật im ở một nơi cái gì cũng nhỏ xíu.

Đi quanh xuống gần khu nhà sau của chùa có một cây bạch đàn mọc hơi nghiêng, ừ lả lơi, và một giàn hoa giấy tím, rồi đến một khu đầy hòn non bộ và các cây tiểu cảnh, có cây đẹp, có cây hơi xấu, bỏ thì thương vương thì tội rồi cứ để mọc như vậy trong những bồn trồng cây thường không còn nguyên vẹn.

Tôi không nghĩ chùa đẹp theo bất cứ quan niệm về kiến trúc, văn hoá hoặc thiền học nào cả. Nhưng quan niệm để làm gì? Cộng tất cả lại, đó là một ngôi chùa đẹp. Nó không đẹp vì đã có một bản vẽ kiến trúc hay, không đẹp vì cổ kính hay thoát tục. Chùa đẹp vì đó là một nơi dễ chịu: cây cỏ và những khoảnh sân nói về những con người làm nên chúng: họ sống tự tin trong cái cách của họ. Họ làm ra những thứ họ thích, đặt gần nhau không được hài hoà cho lắm, nhưng họ không sợ vì họ có nhiều thời gian. Đi qua từng ấy những mùa mưa và mùa nắng thì rêu phong và hao mòn sẽ phủ lên mọi thứ lỏng chỏng một câu chuyện giống nhau và rồi tất cả dù tương phản hoặc không liên quan cũng sẽ trở thành một phần của nhau.

Rồi trời tắt nắng. Tôi nhớ hồi còn nhỏ có đọc văn của ai đó không nói mặt trời lặn mà nói mặt trời sụp. Đêm như bất thần buông xuống. Chúng tôi bước nhanh ra xe để về nhà và như thế chúng tôi không biết đêm ở chùa như thế nào. Mỗi người sẽ nhớ đến ngôi chùa một cách khác và quên nó đi một cách khác. Con người ta như vậy đó, cô đơn ngay cả trong những kỷ niệm chung.

Có lẽ tôi buồn hơn. Vì chùa cho tôi thấy tu trên núi là như thế nào. Lúc nào tôi cũng muốn tu trên núi, nhưng không phải như thế này.

Năm mười ba tuổi đứng hát trong ban đồng ca ở trường tôi cũng nghĩ: lúc nào tôi cũng muốn học nhạc, nhưng không phải như thế này.

Buồn vì đời cứ trôi mình già mất mà chưa có cái gì xong cả.

May mà đời còn trôi.

 

linh an tu vy huynh

Ảnh của Vy Huynh: chùa như cô ấy nhớ và quên.

1
Nếu phải tóm tắt đạo phật trong một chữ, thì chữ đó là vô thường. Vô thường cũng là chữ đồng nghĩa của cái không, của vô ngã, của đau khổ, và niết bàn.

Và vì bạn sinh ra vào thời này, bạn có thể thêm vào danh sách những chữ đồng nghĩa của chữ ấy, mà trước đây, vì chưa có, nên không được chép vào kinh phật: cái đẹp, tình yêu, cái chết.

Thêm môt danh sách của riêng bạn. Ví dụ như: cô ấy, con đường, con chuồn chuồn, khoai nướng, chiêm bao, hà giang… ai biết được bạn đang là cái gì.

2
Cách để hát, cách duy nhất để nhả một từ trong một bài của Schubert là chỉ trong một lần hé miệng, trong một hơi thở thôi âm phải có đủ xuân hạ thu đông, sinh lão bệnh tử, nhân quả sinh diệt.

Nhớ hát cho đủ.
Còn nỗi buồn đi theo sao chữ cuối trong mỗi cụm chữ ấy là chuyện của người nghe, thôi cứ để họ tự hát phần sau.

 

Phần của tất cả các năm về sau.

 

Elf Söhne

Làm gì mà hứa dịch “Mười một đứa con trai” của Kafka mấy năm rồi vẫn không làm được? Mà truyện chỉ có vài trang, câu cú dễ hiểu (tôi đoán anh ấy viết trong nửa tuần).

Bao giờ dịch xong một truyện, mới thực sự biết mình có biết tiếng Đức, và tiếng Việt, hay không. Chưa làm thì chỉ tưởng tượng thôi, là mình biết.

Và lại tiếp tục tưởng tượng.

Làm sao để vẽ một cái cây?

Nhiều hoạ sĩ trẻ quan niệm rằng sáng tạo là phải đột phá, đánh đổ, thách thức và mới lạ, rồi cứ loay hoay hoài vì làm không được. Quan niệm về sự mới lạ này không mới lạ, và thật ra những thứ đột phá chỉ là một phần nhỏ trong những gì sẽ tạo nên một nền nghệ thuật đương đại. Quan niệm này cũng dễ dẫn dụ người ta đi tìm một hình thức mới lạ thay vì ngồi im lắng nghe mình muốn nói gì, tức là nội dung. Trong rất nhiều trường hợp, nó chỉ dẫn đến bế tắc.

Ý của tôi thật bình thường (nên chỉ cần được trả hai xu, xin năm xu chắc chẳng ai chịu trả). Nó như thế này: nghệ thuật tạo hình quá lệ thuộc vào chất liệu và kỹ thuật, điều này dễ đưa người ta đến việc đặt tất cả vào hình thức (chữ tạo hình và hình thức gần như là đồng nghĩa rồi). Nhưng nếu có một điều mà người vẽ học được từ người làm thơ thì điều đó như thế này: nội dung của một bài thơ luôn luôn rộng và dài hơn tổng số những chữ viết nên bài thơ ấy. Cái gì làm nên chiều rộng, và chiều dài ấy?

Tôi không biết, và câu hỏi chắc cũng không ai có thể trả lời được hoàn toàn. Và hãy cứ để yên bí mật đó là một bí mật. Ở đây chúng ta tạm đồng ý gọi đó là cái hồn để có thể nói chuyện tiếp. Hồn thì chắc chắn là nằm bên trong, vì nếu nằm bên ngoài chúng ta đã gọi đó là da, hay tóc. Hồn nằm bên trong mình, hoặc là trong gió. Chỉ có hai nơi đó là có thể.

Tìm cách diễn đạt nó chỉ có thể là bước thứ hai. Bước đầu tiên là nghe thấy nó (bên trong hoặc là trong gió). Có thể có ai đó nói rằng nghe thấy cũng vẫn chưa phải là bước đầu tiên, bước đầu tiên phải là có nó hẵng. Ừ, đúng, nhưng mà giờ này mới bắt đầu ở nơi đó thì trễ mất rồi. Hãy mặc định là chúng ta có một cái hồn và công việc bắt đầu ở nơi lắng nghe nó.

“Nó như thế nào” chỉ có thể là “nó như thế nào trong giây phút này”. Một cái hồn trọn vẹn, xong xuôi và bất biến là không có đâu. Một thứ như vậy thì chỉ có thể là một khái niệm về nó, không phải nó.

Làm sao để nghe thấy hồn mình ngay trong giây phút này thì là chuyện riêng của bạn, tôi hứa không động chạm gì đến dù là khẽ đến đâu. Hãy cứ mãi hoài ở bên trong cuộc lắng nghe, dù là bao lâu (với tôi thì bước đầu tiên này là chuyện cả đời). Bao giờ bạn cảm thấy một sự thôi thúc gần như là không cưỡng được, phải đi tìm một cách nào đó để diễn đạt nó ra, thì bạn hãy làm vậy. Và đây cũng là chuyện riêng của bạn. Tôi sẽ im lìm biến mất ngay lập tức vì không giây phút cô đơn nào của bạn thiêng liêng hơn lúc này.

Chúng ta tìm cách diễn đạt thứ mình tìm thấy trong vài khoảnh khắc ngắn ngủi, nếu nó vẫn chưa đúng là cái đó thì chúng ta sẽ xoá đi và làm lại, cho đến khi nó nói được hoặc gần được điều bên trong hay trong gió. Lúc đó bạn chẳng phải lo gì cách diễn đạt của bạn có mới lạ hay không. Con người ta vừa giống nhau vừa riêng một cách kỳ lạ, nên chắc chắn là nó mới lạ. Dù bạn chỉ vẽ một cái cây là thứ người ta đã vẽ vài trăm triệu lần rồi, nó vẫn mới lạ nếu khi tìm cách diễn đạt, bạn vừa đủ nhuần nhuyễn trong kỹ thuật để có thể không bận tâm tới nó, vừa ngô nghê hoặc lãng trí đến nỗi bạn đã làm rớt mất hết mọi khái niệm một cái cây là như thế nào. Kể cả cái tên của nó bạn cũng đã lỡ quên mất.

Vì khái niệm của người ta thường giống nhau nên nếu dựa vào khái niệm, chúng ta không làm được cái gì mới cả. Chỉ có thể dựa vào khoảnh khắc. Dù nó mong manh, chúng ta chỉ có khoảnh khắc là tài sản của riêng mình.

Tháng mười đến rồi ạ

Phụ nữ, nhất là phụ nữ châu Á, không thể làm đẹp mà không phải hy sinh ít nhiều biểu lộ bên trong của mình trên gương mặt: những thứ chúng ta gọi là cá tính, là hồn, là sự lì lợm hay mong manh, buồn bã hay nổi loạn. Bởi vì cái đẹp của phụ nữ đã được quyết định là từ đồng nghĩa với sự làm hài lòng người nhìn, làm đẹp mắt, nhất là con mắt đàn ông có dục tính chi phối. Và mẫu số chung cho cái đẹp của phụ nữ đã bị rập khuôn quá đáng.

Tôi nói vậy không để chê bai quyết định của bất cứ ai đặt sự đẹp mắt lên trên cái đẹp. Tôi nói để tìm cách giải thích làm phim hoặc chụp ảnh phụ nữ ở đây khó như thế nào. Chúng ta ở một nơi có rất nhiều câu chuyện, rất nhiều người thật sự đẹp, loay hoay mãi nhưng điện ảnh, hội hoạ và nhiếp ảnh nghiêm túc thời nay gần như chưa đưa ra được một chân dung phụ nữ nào đẹp. Hay là có mà vì tôi lên núi nên không biết? Ai biết thì nhắc nhé.

Bao giờ cho đến tháng mười? Tháng mười đến rồi ạ.


A note sounds. Then it sounds again. But everything has changed.

Paul Griffiths on Johann Sebastian Bach

April 2017
M T W T F S S
« Mar    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Xin để lại địa chỉ email để được thông báo khi có bài mới: